Πώς ο Μαρξ δεν ανακάλυψε το νόμο της πτωτικής τάσης του ποσοστού κέρδους

Nomadic universality

του Μίχαελ Χάινριχ*

Στο έργο του Μαρξ δεν ανευρίσκεται κάποια τελική παρουσίαση της θεωρίας του για τις κρίσεις. Αντιθέτως, υπάρχουν διάφορες προσεγγίσεις που προορίζονται να εξηγήσουν τις κρίσεις. Στον εικοστό αιώνα, σημείο εκκίνησης για τις συζητήσεις σχετικά με μαρξιστική θεωρία της κρίσης ήταν ο τρίτος τόμος του Κεφαλαίου, το χειρόγραφο του οποίου γράφτηκε το 1864-1865. Αργότερα, η προσοχή στρέφεται προς τις θεωρητικές αναπτύξεις περί κρίσης στις Θεωρίες για την Υπεραξία, που γράφτηκαν κατά την περίοδο μεταξύ 1861 και 1863. Τέλος, ήρθαν στο προσκήνιο και τα Grundrisse του 1857-1858, τα οποία σήμερα για πολλούς συγγραφείς παίζουν κεντρικό ρόλο για την κατανόηση της θεωρίας του Μαρξ για τις κρίσεις. Έτσι, ξεκινώντας απ’ το Κεφάλαιο, η συζήτηση μετατόπισε σταδιακά την έμφαση σε παλαιότερα κείμενα. Με την Marx Engels Gesamtausgabe (MEGA), το σύνολο των οικονομικών κειμένων που έγραψε ο Μαρξ ανάμεσα στα τέλη της δεκαετίας του 1860 και τα τέλη…

Δείτε την αρχική δημοσίευση 4.982 επιπλέον λέξεις

Advertisements

4 Σχόλια

Filed under πολιτική| εργασία | κινήματα

4 responses to “Πώς ο Μαρξ δεν ανακάλυψε το νόμο της πτωτικής τάσης του ποσοστού κέρδους

  1. Η διάκριση μεταξύ συγκεκριμένης και αφηρημένης εργασίας, την οποία ο Μαρξ χαρακτηρίζει στο Κεφάλαιο ως «ζωτικής σημασίας για την κατανόηση της πολιτικής οικονομίας», απουσιάζει τελείως στα Grundrisse, γράφει ο Michael Heinrich…

    Είναι όμως έτσι;

    Η αδιαφορία απέναντι στην καθορισμέ-
    25 νη εργασία αντιστοιχεί σε μια κοινωνική μορφή όπου τα άτομα περνούν με
    ευκολία από τη μια εργασία στην άλλη και όπου το καθορισμένο είδος της
    εργασίας τους είναι τυχαίο, άρα αδιάφορο. Η εργασία έχει γίνει εδώ – όχι
    μόνο σαν κατηγορία, αλλά στην πραγματικότητα – μέσο για την παραγωγή
    του πλούτου γενικά, και έχει πάψει να είναι σαν προσδιορισμός συνυφασμέ-
    30 νη με τα άτομα σε μια ιδιαιτερότητα. Μια τέτοια κατάσταση βρίσκεται στη
    μεγαλύτερη της ανάπτυξη στην πιο σύγχρονη μορφή ύπαρξης των αστικών
    κοινωνιών – στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εδώ λοιπόν γίνεται για πρώτη φορά
    αληθινή στην πράξη η αφαίρεση της κατηγορίας «εργασία», «εργασία
    γενικά», εργασία απλά και καθαρά, η αφετηρία της σύγχρονης πολιτικής οικο-
    35 νομίας. Η απλούστατη λοιπόν αφαίρεση, που η σύγχρονη πολιτική
    οικονομία τοποθετεί στην πρώτη γραμμή, και που εκφράζει-μια σχέση πανάρχαια
    και έγκυρη για όλες τις κοινωνικές μορφές, εμφανίζεται ωστόσο πρακτικά
    αληθινή σ’ αυτή την αφαίρεση μονάχα σαν κατηγορία της πιο σύγχρονης
    κοινωνίας. Θα μπορούσε κανείς να πει πως αυτό που στις Ηνωμένες Πολι-
    40 τείες εμφανίζεται σαν ιστορικό προϊόν – αυτή η αδιαφορία απέναντι στην
    καθορισμένη εργασία – εμφανίζεται πχ. στους Ρώσους σαν φυσική
    προδιάθεση. Πρώτα-πρώτα όμως, είναι τεράστια η διαφορά ανάμεσα σε
    βάρβαρους με διάθεση να χρησιμοποιηθούν για όλα και σε πολιτισμένους που
    καταγίνονται οι ίδιοι με όλα. Κι ύστερα, σ’ αυτή την αδιαφορία των Ρώσων
    45 απέναντι στον καθορισμένο χαρακτήρα της εργασίας αντιστοιχεί η
    παραδοσιακή πρόσδεση σε μια ολότελα καθορισμένη εργασία, απ’ όπου μονάχα
    εξωτερικές επιδράσεις θα μπορέσουν να τους ξεκολλήσουν.
    Το παράδειγμα αυτό της εργασίας δείχνει έντονα, πώς ακόμα και οι πιο |18|
    αφηρημένες κατηγορίες, παρόλο που – ακριβώς επειδή είναι αφηρημένες –
    50 ισχύουν για όλες τις εποχές, ωστόσο στον καθορισμένο χαρακτήρα αυτής
    της αφαίρεσης αποτελούν οι ίδιες εξίσου το προϊόν ιστορικών σχέσεων και
    έχουν την πλήρη τους ισχύ μονάχα γι αυτές και μέσα σ’ αυτές τις σχέσεις.
    Grundrisse, Τετράδιο Μ, 19.

    Η διάταξη πρέπει ολοφάνερα να γίνει με τον ακόλουθο τρόπο: 1) οι
    γενικοί αφηρημένοι προσδιορισμοί, που άρα ανήκουν λίγο-πολύ σε όλες τις
    κοινωνικές μορφές, αλλά με την έννοια που εκτέθηκε πιο πάνω. 2) Οι
    κατηγορίες που αποτελούν την εσωτερική διάρθρωση της αστικής κοινωνίας και
    στηρίζουν τις βασικές τάξεις. Κεφάλαιο, μισθωτή εργασία, γαιοκτησία. Η 20
    αμοιβαία τους σχέση. Πόλη και ύπαιθρος. Οι τρεις μεγάλες κοινωνικές
    τάξεις. Ανταλλαγή μεταξύ τους. Κυκλοφορία. Πιστωτικό σύστημα (ιδιωτικό).
    3) Συνόψιση της αστικής κοινωνίας στη μορφή του κράτους. Το κράτος
    θεωρημένο σε σχέση με τον εαυτό του. Οι «μη παραγωγικές» τάξεις. Φόροι.
    Δημόσιο χρέος. Δημόσια πίστη. Ο πληθυσμός. Οι αποικίες. Μετανάστευση. 25
    4) Διεθνής σχέση παραγωγής. Διεθνής καταμερισμός της εργασίας. Διεθνής
    ανταλλαγή. Εξαγωγή και εισαγωγή. Τιμή συναλλάγματος. 5) Η παγκόσμια
    αγορά και οι κρίσεις.
    Grundrisse, Τετράδιο Μ, 21.

    [Απέναντι στο κεφάλαιο βρίσκεται εργασία χωρίς ιδιαίτερο καθορισμό.]
    Το τελευταίο σημείο που πρέπει ακόμα να τονιστεί σχετικά με την εργασία
    όπως αυτή αντικρύζει το κεφάλαιο είναι ότι η εργασία σαν η αξία χρήσης
    που αντικρύζει το χρήμα που έχει τοποθετηθεί σαν κεφάλαιο δεν είναι η μια 5
    ή η άλλη εργασία, αλλά εργασία απλά και μόνο, αφηρημένη εργασία·
    απόλυτα αδιάφορη απέναντι στον ιδιαίτερο της καθορισμό, ικανή όμως για
    κάθε καθορισμό. Σαν ιδιαίτερη, η εργασία πρέπει φυσικά να ανταποκρίνεται
    στην ιδιαίτερη ουσία από την οποία αποτελείται ένα συγκεκριμένο
    κεφάλαιο· αφού όμως το κεφάλαιο σαν τέτοιο είναι αδιάφορο απέναντι σε κάθε 10
    ιδιαιτερότητα της υλικής του υπόστασης – και υπάρχει τόσο σαν η ολότητα
    αυτής της υπόστασης όσο και σαν αφαίρεση απ’ όλες τις ιδιαιτερότητες της,
    έτσι και η εργασία που βρίσκεται απέναντι του έχει καθαυτή υποκειμενικά
    την ίδια ολότητα και αφαίρεση. Πχ. στη συντεχνιακή, χειροτεχνική εργασία,
    όπου το ίδιο το κεφάλαιο έχει ακόμα μια περιορισμένη μορφή, είναι ακόμα 15
    ολότελα βυθισμένο σε μια καθορισμένη υλική υπόσταση, άρα δεν είναι
    ακόμα κεφάλαιο σαν τέτοιο, εκεί εμφανίζεται και η εργασία σαν βυθισμένη
    ακόμα στον ιδιαίτερο καθορισμό της· δεν εμφανίζεται στην ολότητα και
    αφαίρεση – σαν η εργασία, όπως αντικρύζει το κεφάλαιο. Δηλαδή: η εργασία
    είναι βέβαια σε κάθε ξεχωριστή περίπτωση μια καθορισμένη εργασία· αλλά 20
    το κεφάλαιο μπορεί να αντιπαρατεθεί σε κάθε καθορισμένη εργασία· στο
    κεφάλαιο αντιπαρατίθεται, δυνάμει, η ολότητα όλων των εργασιών, και
    είναι ζήτημα τύχης ποια απ’ αυτές το αντικρύζει στη δοσμένη στιγμή.
    Grundrisse, Τετράδιο III, 10.

  2. Η διάκριση μεταξύ συγκεκριμένης και αφηρημένης εργασίας, την οποία ο Μαρξ χαρακτηρίζει στο Κεφάλαιο ως «ζωτικής σημασίας για την κατανόηση της πολιτικής οικονομίας», απουσιάζει τελείως στα Grundrisse, γράφει ο Michael Heinrich…
    Όμως, η διά-κριση για την αφηρημένη εργασία είναι παρούσα στα Οικονομικά και φιλοσοφικά χειρόγραφα, στη σελ. 53 (1844). Τι μυστήριο! 😆

  3. Στον 1ο τόμο του Κεφαλαίου (1867) η ανάλυση για την αφηρημένη εργασία καταλαμβάνει μόλις 5,5 σελίδες (σελ. 55-60), διότι ο Μαρξ είχε δώσει έμφαση στο ζήτημα αυτό στη Συμβολή στην Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας (1859).


  4. Οικονομικά και φιλοσοφικά χειρόγραφα, σελ. 53 (1844).

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s